Harman Tuğla Nedir? Özellikleri ve Ölçüleri

Harman Tuğla Nedir? Özellikleri ve Ölçüleri

Mayıs 3, 2021 0 Yazar: Gürsoy Yurtalan

Harman tuğla; diğer bir adı takoz tuğla olan harman tuğla, ismini imal edildiği alandan almaktadır. Tuğlayı oluşturan kil, balçık, kiremit tozu, kum gibi maddelerin harman adı verilen yerlerde şekillendirilmesi, kurutulması ve  600–800 C° gibi ısıda pişirilmesi sonucu meydana gelir. Günümüz teknolojisinde imal edilen diğer tuğla türlerine göre insan gücüyle üretildiği için daha ilkeldir ve üretimi milattan öncelere kadar dayanır. Böyle olmasına rağmen harman tuğlanın rengi, görüntüsü, kullanım yeri ve amaçları açısından günümüzde hala tercih edilmektedir ve üretimi yapılmaktadır.

Yılın yağışsız aylarında, mevsimsel olarak üretimi yapılır. Tuğlaların pişirilmesi sahra fırını adı verilen ilkel fırınlarda yapılır. Bu fırınlarda zayiat oranı oldukça fazla olmaktadır. Bu tür olumsuz yönlerinden dolayı pek çok üretici üretim yapmayı bırakmıştır. Yine de malzemenin üretimine devam edilmektedir. Tuğlanın pişirilmesinde kömür ateşi kullanılması ve şekillendirilmesinin deniz kumu ile yapılmasından dolayı rengi doğal ve etkileyicidir. Mimaride üzerine sıva gelmesine gerek kalmadan doğal ve güzel bir görünüm elde edilebilir.

Harman Tuğlanın Kullanıldığı Yerler

Harman tuğlanın kullanıldığı yerler aşağıda sıralanmıştır.

  • Yapıların restarasyonu
  • Binaları onarımı
  • Modern mimari
  • Peyzaj
  • Dekorasyon
  • İnşaat duvarları
  • Kalorifer bacaları
  • Temel izolasyonu
  • Yeraltı kablo tesisatı
  • Şömine yapımı
  • Tünel ve lokman fırın yapımı gibi pek çok alanda kullanımı vardır.

Harman Tuğla Boyutları

Harman Tuğla Boyutları ile ilgili şu bilgilere rastlanmaktadır.

TS EN 771- 1 A1 standartına göre harman tuğla boyutları;

Uzunluk 190 mm (+6 mm ile -13 mm)
Genişlik 90 mm (+4 mm ile -5 mm)
Yükseklik 50 mm (+3 mm ile -2 mm) şeklindedir.

Fakat üretici firmaların farklı boyutlarda üretimleri mevcuttur.

Arda tuğla adlı üretici firmanın üretmiş olduğu tuğlalarda farklı ölçülerde ve ebatlarda üretilmiş harman tuğlası mevcuttur. Aşağıdaki ürün çeşitliliğine göre harman tuğla boyutları farklılık göstermektedir. Ayrıca harman tuğlasının ağırlığı, paletteki tuğla miktarı ve palet ağırlığı da mevcuttur. Harman tuğla ölçüleri ile ilgili ağırlık, paletteki miktarı ve ağırlığı ile ilgili tüm bilgileri aşağıdaki tabloda bir arada görebilirsiniz.

Uzunluk Genişlik Yükseklik Ağırlık Palet/Tuğla Palet Ağırlığı
AHT-15 15 cm 7 cm 5 cm 0,95 kg 1000 adet 980 kg
AHT-18 18,5 cm 8,5 cm 5,5 cm 1,40 kg 1000 adet 1430 kg
AHT-21 21 cm 9 cm 4 cm 1,30 kg 750 adet 975 kg
AHT-22 22 cm 10 cm 6 cm 2,15 kg 750 adet 1640 kg
AHT-23 23 cm 11 cm 6 cm 3,15 kg 500 adet 1600 kg
AHT-25 25 cm 12 cm 6 cm 3,15 kg 500 adet 1700 kg

Üretimi Nasıl Yapılır?

Üretim aşamaları 5 aşamada gerçekleşmektedir.

  • Tuğlayı oluşturacak hammaddelerin hazırlanması,
  • Şekillendirme işleminin yapılması,
  • Tuğlanın kurutulması,
  • Fırınlarda pişirilmesi ve
  • Son olarak paketleme işlemininin yapılmasıdır.

Tuğlayı Oluşturacak Hammaddelerin Hazırlanması

Tuğla yapımı için uygun malzemenin olduğu sahalardan iş makineleri ile çıkarılan malzeme harman bölgesinde istif edilir.

Ocaktan hammaddelerin taşınması

Ocaktan hammaddelerin taşınması

Harman alanına istiflenmiş malzeme

Harman alanına istiflenmiş malzeme

İstiflenmiş malzeme çamur çukuru adı verilen yerlere su ile birlikte doldurularak bir gün bekletilir. Harmanlarda birden fazla çamur çukuru olması işin akışı ve hızı açısından önemlidir.

çamur havuzunda çamurun hazırlanması

Çamur havuzunda çamurun hazırlanması

24 saat boyunca dinlendirilen malzeme yoğurma tanklarında yoğrulur. Yoğurma işleminde bazı üreticiler hayvan gücünden yararlansa da pek çok üretici yoğurma işlemini yapan elektrikle çalışan makinelere geçmiştir.

çamurun yoğrulması

Çamurun yoğrulması

Yoğurma işlemi çamuru iten pervaneler ve hayvan gücünden yararlanılarak yapılır. Yoğurma işlemini yapan usta 24 saat boyunca dinlendirilmiş çamur çukuruna girer ve  yoğurma tankına  kürekle malzeme atar. Yoğurma tankı içinde çamuru karıştırmaya yarayan pervaneler mevcuttur. Karışım işleminin yapılmasında hayvan gücünden faydalanılır. Tankta yoğrulan çamur malzeme alt kısımdan yoğrulmuş bir şekilde çıkar.

Çamurun havuzdan taşınması

Çamurun havuzdan taşınması

Harman Tuğlasının Şekillendirilmesi

Geleneksel yöntemlerle yapılan tuğlanın şekillendirilmesinde çok fazla malzemeye ihtiyaç duyulmaz.

Tuğlanın şekillendirilmesinde gerekli malzemeler;

  • Çalışma tezgahı,
  • Tuğlaya şekil verecek kalıp malzeme,
  • Fazla malzemenin alınması için sıyırma aleti,
  • Kum tezgahı,
  • Su olarak sıralanabilir.
Tuğlaya şekil vermek için kalıp

Tuğlaya şekil vermek için kalıp

Ahşap malzemeler kullanılarak yapılan bu kalıpların dayanıklılığını artırmak için köşelerinde köşebent kullanılmıştır. Üretici firmanın ismi veya işareti ahşap kalıp içerisine yerleştirilmiştir.

kalıptan fazla çamurun sıyrılması

Kalıptan fazla çamurun sıyrılması

kalıpların kumlanması

Kalıpların kumlanması

kalıba çamur basılması

Kalıba çamur basılması

Tuğlaya şekil veren usta, kendisine çamur taşıyan kalasçı adı verilen yardımcıdan aldığı bir miktar çamuru kumladığı tezgah üzerinde yoğurur. Yoğurulan bu malzemeye topaç adı verilmektedir. Usta yapılan topaçları kalıplara basar ve fazla malzemeyi sıyırma aleti ile alır. Tezgahta 2 kalıpcı, 2 arkacı, 1 kalasçı ve 1 sergici olmak üzere toplam 6 kişi çalışmaktadır.

Harman Tuğlasının Kurutulması

Kalıpcıların işi, kalıpları su ile nemlendirdikten sonra kum tezgahına sokarak tüm yüzeyi ince bir kum tabakası ile kaplamak ve ustanın tezgahına bırakmaktır. Ustanın bir önceki kalıba bastığı çamuru kalıpcı alarak kurutma alanına götürür ve kalıbı ters çevirir. Bu şekilde tuğlaları kurutma alanında yan yana dizer.

Kurutma alanına tuğlaların dizilmesi

Kurutma alanına tuğlaların dizilmesi

5 parçaya bölünen harman sahasında sürekli bir iş akışı olur. Harmanın bir kısmında bir miktar kuruyan tuğlalar, sergici tarafından toplanarak kafes şeklinde bir alanda dizilir.

Tuğlaların kafes adı verilen yöntemle dizilmesi

Tuğlaların kafes adı verilen yöntemle dizilmesi

Tamamen kuruma işlemi kafeslerde gerçekleştikten sonra arkacı adı verilen yardımcılar malzemeyi fırın alanına doğru taşırlar.

Kurutma işlemi tamamlanmış tuğlaların taşınması

Kurutma işlemi tamamlanmış tuğlaların taşınması

Harman Tuğlanın Fırınlarda Pişirilmesi

sahra fırınında tuğlanın pişirilmesi

Sahra fırınında tuğlanın pişirilmesi

Pişirme işlemi sahra fırını adı verilen ilkel fırınlarda yapılır. Yağışın olmadığı iklim şartlarında açık havada kullanılabilir. Bu fırın türünde tutuşturma ve fırına hava girişini sağlamak amacıyla hava kanalları bırakılır. Pişirmede yakıt olarak kömür kullanılır.

Paketleme İşleminin Yapılması

Harman tuğlanın paketlenmesi

Sahra fırınında bir taraftan yükleme yapılırken diğer taraftan boşaltma yapılarak sürekli bir iş akışı sağlanır. Fırına konulan ilk tuğlaların pişme süresi 10-15 gün arasında değişmektedir. Pişme işleminden sonra tuğlaların boşaltılması işlemi insan gücüyle yapılır. Boşaltma yapılırken iyi pişmemiş veya fazla pişmiş bozuk tuğlalar ayrılır. Paletler üzerine dizilen malzeme amblajlanarak satışa için hazır hale getirilir.

Video

Harman tuğla (takoz tuğla) ile ilgili edinmiş olduğunuz bilgilerden sonra tuğla nedir? çeşitleri ve gazbeton arasındaki farkları okuyabilirsiniz.