Genel

Duvar Çatlakları Oluşma Nedenleri

Duvar çatlakları

Duvar çatlakları oluşturan dört neden vardır.

  • Temel oturması
  • Deprem titreşimleri
  • Çevreden gelen yapay titreşimler 
  • Aşırı sehim

Temel Oturmasından Oluşan Çatlaklar

Temel oturması, temel altındaki zeminin sıkışmasıdır. Bu sıkışma yapı yüklendiği andaki ani bir sıkışma olduğu gibi, zamana bağlı olarak zamanla gelişen bir konsolidasyon oturması da olabilir. Oturma sonucu oluşan boşluklar duvar tarafından doldurulamayacağından askıda kalan duvarlar çatlar. Oluşan çatlaklar üst katlara doğru gidildikçe azalan boyutlarda kalır. 

Ayrıca çerçeve ile sınırlı duvarların kenarlarında çatlaklar belirginleşerek çerçeveden ayrılmalar gözlenir. Çatlakların boyutları üst katlara gidildikçe küçülür. 

Deprem Titreşimlerinden Oluşan Çatlaklar

Betonarme yapılarda depremin oluşturduğu ilk çatlaklar sıva çatlaklarıdır. Daha sonraları betonarme çerçeve ile dolgu duvarları arasında yüzeylerde sıva çatlakları oluşmaktadır. Bu çatlaklar önce kiriş ile dolgu duvarın üst yüzeyi arasında meydana gelir. Sonraları dolgu duvar ile kolon arasında çatlaklar görülmeye başlar. Çatlaklar bu düzeyde kalmış ise genellikle yapı taşıyıcı sisteminde bir hasar yoktur. Bu çatlaklar V-VI Richter şiddetindeki depremlerde oluşur.

Dolgu duvarlar boşluklu beton briket gibi zayıf malzemeden yapılmış ise, küçük sarsıntılarda bile duvarlarda X çatlakları oluşmaya başlar.

Büyük depremlerde kolonlarda gözlenen mafsallaşma aşırı yüklü kolonlarda başlar. Dolgu duvarında hasarın ileri bir düzeye ulaşması ile birlikte mafsallaşma yapının zemin kat kolonlarına yayılır ve aşırı yüklü kolonlarda en üst düzeye ulaşır.

Genellikle 3 m ve daha fazla yüksek duvarların üst bölümleri yıkılabilir. Duvarlardaki pencere ve kapı boşluklarının varlığı da çatlama mekanizması etkiler ve çeşitli çatlama formlarının oluşmasına neden olur.

Dolgu duvarlar betonarme çerçeve tarafından tüm olarak sınırlandırılmış ise, duvar kayabilir veya burulma etkisi altında kalabilir.

Çevreden Gelen Yapay Titreşim Çatlakları

Çevreden gelen yapay titreşimlerden etkilenen duvarlarda oluşan titreşimler da duvarları çatlatabilir. Taşıyıcı elemanların belirli bir rijitliğin altında yapılmış olması sonucu titreşmeye başlar. Duvarlar aynı malzemeden yapılmadığı için farklı periyotlarda titreşmeye başlayacağı için duvar çatlakları oluşur. Yapıların içinde titreşim yapan makineler, yollardan geçen ağır vasıtalarla, yapı temelleri altından geçen metrolardan iletilen titreşimler, titreşim frekanslarına bağımlı olarak yapıyı titreştirip, yapı duvarlarının çatlamasına neden olurlar. Bu tür titreşimler yapı titreşime zorlamayacak şekilde yalıtılması gerekir.

Aşırı sehim duvar çatlakları

Betonarme bir yapıda oturma hasarının oluşturduğu çatlaklar üst katlara doğru giderek azalır. Özellikle oturan çerçevelerin içinde yer alan duvarlarının dört kenarında çerçeveden ayrışmalar olur. Bu ayrışmanın miktarı yine üst katlara doğru azalır.

Konsol çıkmaların uçlarında oluşan büyük sehimler bu konsolun ucuna oturan dış cephe duvarında pencerelerin alt yada üst seviyelerinde boydan boya uzanan çatlaklar yaparken, yan duvarlarda da eğik çekme çatlakları oluşur. Bu çatlaklar ayrıca yapı içinde benzer yönde uzanan başka duvarlar varsa onlarda da görülür. Genellikle bu tür hasarı konsol çıkmanın kalıbının ‘’iyi’’ yapılmadığına bağlama eğilimi vardır. Ancak gerçek neden konsol uçlarının büyük sehim yapabilme gücünden kaynaklanmaktadır.

Sünme, betonarmede zamana bağlı deformasyon artışıdır ve betonun erken yüklenmesine bağlıdır. Eğer konsol çıkmanın kalıbı erken sökülürse, beton tam dayanımına ulaşmadan yüklenmiş olduğu için, zaman içinde uç sehimleri artabilmektedir. Konsol çıkmanın tam ankastre olarak kolona yada kirişe bağlı olmaması ve beton dayanımının projede öngörülenden daha düşük olması da bu tür çatlakları oluşturan aşırı uç sehimlerine yol açmaktadır.

Bu tür çatlak hemen her sokakta en az bir yapının konsol çıkması üzerinde görülebilmektedir. Zaman içinde uç sehimi artmayan konsol çıkmalar olduğu gibi, bu sehimleri giderek artarak tehlikeli boyutlara ulaşan yapılar da vardır. Konsol uçlarının kolonlarla desteklenerek bu sehim artışı önlenmek istenmektedir. Bu tür hasar hem betonarme karkas hem de tuğla yığma duvarlı yapıların konsol çıkmalarında görülebilmektedir. Bu tür hasarın daha kritik ileri aşamasında konsol çıkmanın mesnedinde üst yüzeyde sürekli çatlak oluşur.

 

 

Kaynak

Yapılarda Hasar

Prof. Dr. Gülgün YILMAZ
Arş. Gör. Dr. Seyfettin Umut UMU

Paylaşmak Güzeldir

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir