ahşap kalıp nedir
Beton

Kalıp Nedir? Görevleri ve Kalıptan Beklenen Özellikler


Beton Kalıpları

Betonun mimari ve statik açıdan gerekli formu almasını sağlayan ve beton yeterli dayanım kazanıncaya kadar onu taşıyan yardımcı yapı elemanlarına kalıp denir. Terim olarak, betonla doğrudan temas halinde bulunan esas materyal ve bütün gerekli taşıyıcı-destekleyici yapıyı kapsar. Betonarme yapı üretim sistemi içerisinde önemli bir yere sahiptir ve taze betonu desteklemek, şekil vermek, betonda istenilen yüzey düzgünlüğünü sağlamak gibi temel fonksiyonlara sahiptir. Bu temel fonksiyonlarının yanı sıra, özellikle brüt betonlarda beton yüzeyinin performansı açısından büyük önem taşımaktadır. Betona istenilen şekli ve boyutu vermek için yapılan ve beton prizini yaptıktan sonra sökülen bir yardımcı olduğuna göre, kolay yapılır ve kolay sökülür olmalıdır. Üzerine gelen her türlü yükleri, sarsıntıları karşılayacak şekilde yapılıp ucuza mal edilmeli, diğer katlarda da tekrar kullanılabilmelidir.

Ahşap ve metal malzemeden yapılmaktadır. Metal malzeme pahalı ve şekil değişimi zor olduğundan büyük ve standart inşaatlarda kullanılmaktadır.

Ülkemizde en çok ahşap kalıplar yapılmaktadır. Ahşap malzeme olarak çam, köknar, kavak keresteleri kullanılmaktadır. Kalıpta kullanılacak ahşap güneşe, suya ve yüke karşı koyabilmeli fazla şekil değişimi yapmamalıdır. Bu bakımdan en çok çam ağacı mamülleri kullanılır. Çam keresteleri de işin önemine 1. 2. 3. sınıflardan seçilerek kullanılır. Ekseriya 2. sınıf kereste kullanılır. Kereste de en çok, kalıptan çıkınca fazla şekil değiştirmemesi istenir. Bazı bölgelerden çıkan keresteler fazla şekil değişi şekil değişimi olduğundan tercih edilmezler.

Görevleri

  • Betonarme elemanlara gerekli boyut ve şekli vermek.
  • Taze beton ağırlıklarını, taze beton basınçlarını ve beton dökümü sırasında ortaya çıkan ilave yükleri taşımak,
  • Beton dökümü sırasında ortaya çıkabilecek darbe ve titreşim etkilerine dayanmak,
  • Gerekli durumlarda çalışma ve iletim döşemesi gibi de kullanılmak, şeklinde özetlenebilir.

Kalıp Malzemesinden Beklenen Özellikler

  • Temiz, ölçülere uygun ve sızdırmaz olmalıdır,
  • Az parça ile kurulabilmelidir (hareketli parça sayısı az olmalıdır),
  • Bağlantı elemanlarının kullanılışı kolay olmalıdır,
  • Beton ağırlığından ve beton dökümünden dolayı ortaya çıkan yükleri şartnamelerin öngördüğü güvenlikle taşımalıdır,
  • Büyük yüzeyli kalıp elemanlarının ağırlıkları vinç kapasitesini aşmamalıdır,
  • Basit detaylarla çözülebilmelidir,
  • Usta gereksinimi az olmalıdır,
  • Yapıdan ve plandan bağımsız olmalıdır,
  • Ekonomik olmalıdır.
  • Yüksek kullanım sayılı pahalı bir sistem çok az işçilik masrafı gerektirse bile optimum kullanım sayısına erişilemiyorsa tercih edilmemelidir.

Kalıp Yüzü Elemanları

Kalıp yüzü elemanları olarak 2,5-5 cm kalınlıkta 15-20 cm genişlikte tahta ve kalaslar kullanılmaktadır. Ayrıca, kontrplak ve sunta levhalar (suni tahtalar), plastik ve kağıt levhalar sac ve alüminyum levhalar da bu maksat için tercih edilmektedir.

Söküldükten sonra üzeri sıvanmadan bırakılan çıplak beton (brüt beton) kalıplarında tahtaların betona temas eden yüzleri rendelenir ve birbirine zıvana geçme ile birleştirilerek betonun düzgün çıkması temin edilir. Kalıp yüzlerine uygun ayırıcı yağlar fırça ile sürülerek betonun yapışması önlenir ve düzgün yüz elde edilir.

Maliyet Faktörü

Beton teknolojilerindeki gelişmeler sonucu yapı elemanları daha narin ve detaylı yapılabilmekte bu durumda da işlenmiş birim betonda kalıp maliyetlerinin payı artmaktadır. İşçilik maliyeti, kalıp malzeme maliyetinin yaklaşık üç katı kadardır. Beton ve donatı maliyetleri çok değiştirilemediği için kaba inşaat maliyetlerindeki ekonomi, kalıp maliyetlerinin azaltılması ile mümkün olabilecektir. Bu nedenlerle kalıplanacak elemanın boyutlarına göre şantiyede tahtalar, kalaslar, dikmeler, çiviler ve bağlantı elemanları ile teşkil edilen ve kalıp alındıktan sonra sökülen “klasik kalıplama” yerini yeni ve rasyonel sistemlere bırakmaktadır.

Kalıp sistemlerinde kalıp elemanları belirli standartlarda fabrikasyon olarak imal edilip şantiyede bir iş programına göre kullanılırlar. Kalıplar kalıp yüzeyleri, mesnet konstrüksiyonları ve yardımcı elemanlarla teşkil edilir. Kalıp yüzeyleri genellikle ahşaptan imal edilmekle birlikte çelik, saç ve alüminyum olan yüzeyler de kullanılmaktadır. Mesnet konstrüksiyonlar ise kalıp taşıyıcıları, dikmeler ve bağlantı elemanlarıdır. Kalıp taşıyıcıları ahşap kalaslar, ahşap kafes kirişler veya dolu gövdeli ahşap kirişler, boyu ayarlanabilir çelik kirişler, çelik profillerdir.

Kalıp dikmeleri olarak ahşap kalaslara ve teleskopik çelik dikmeler ile yüksek döşeme kalıplarında üç boyutlu çok parçalı sehpa dikmeler kullanılır.

Kalıp Sisteminin Seçimi

Kalıp sisteminin seçimine etki eden faktörler yapı türü, taşıyıcı sistemi, hacimlerin bölünüşü, betonun istenen yüzey durumu, şantiyenin vinç ve taşıma olanaklarıdır.

Ülkemizde bilhassa büyük inşaatlarda kal. sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. Genellikle ithal edilerek kullanılan bu sistemlerin yanı sıra birçok yerli firmada üretime geçmiştir. Halen ülkemizde kal. standardı bulunmadığı için imal edilen veya ithal edilen kal.sistemlerinin güvenilirliğinin kontrolü yapılamamaktadır. Bu nedenle kalıpların teşkil ve hesap esaslarını içeren bir yönetmeliğin en kısa zamanda hazırlanması gerekmektedir.

Yüzey özellikleri önem kazandıkça kal. malzemesinin seçimi ve hazırlığı önem kazanır. Kalıpta kullanılan malzemeler; kontrplak, plastik kaplı kontrplak, ahşap, çelik, cam lifi takviyeli plastik, kauçuk, elastik dokulu poliüretan veya PVC olabilir.

Beton; ahşap veya yüzeyi dokulu plastik kalıba yerleştirilirse kolayca yüzeyin şeklini alır. Bununla birlikte beton yüzey kusurlarını da kolayca ortaya koyabilir. Kal. yağ ve pasları lekelenmelere sebep olur.

Kal. yüzeyi, ahşap gibi su emici bir malzeme ise, priz öncesi betonun suyunu alacaktır. Buradaki suyun hareketi çimento taneciklerinin yüzeye hareket etmesine neden olacak ve bu bölgelerdeki düşük su / çimento oranı nedeniyle yüzeyde renk daha koyu olacaktır. Bu olaya hidratasyon renk bozulması veya lekelenmesi adı verilir. Yüzeyin su emmeyen bir malzemeden oluşturulması ise, daha açık renklerin oluşmasına neden olur. Bu tür kalıplar yüzeyde daha fazla hava kabarcığı oluşmasına da yol açabilirler.

Kalıpların sızdırmaz bir şekilde inşa edilmeleri düzgün bir yüzey elde etmek için önemlidir. Gerekli özen gösterilmezse, ek yerlerinden oluşacak su sızmaları, hidratasyon renk bozulması olayına neden olur.

Kalıbın Beton Yüzeye Etkisi

Kalıplar temel fonksiyonlarının yanı sıra beton yüzeyinin performansı açısından büyük önem taşımaktadır. Betonarme kal. yüzey malzemesi türü, tasarım hataları ve kalıp yağlarının yanlış kullanımından dolayı, kalıplanan beton yüzeylerinde beton kabuğun (pas payı) fiziksel ve mekanik özelliklerini etkileyen yüzey kusurlarının meydana geldiği bilinmektedir. Diğer taraftan betonarme elemanlarda donatıyı ve betonu dış tesirlerden koruyan beton kabuğun, eleman dayanıklılığı üzerinde önemli bir etkinliğe sahip olduğu bilinmektedir. Bu bakımdan beton kabuğun fiziksel ve mekanik özelliklerinin geliştirilmesiyle betonarme eleman dayanıklılığının artırılabileceği düşünülmektedir.

Beton ile doğrudan temas halinde bulunduğu için kalıbın yüzeyini oluşturan malzeme çok önemli olmaktadır. Kullanılan malzemelerin çoğu absorbsiyon özelliğine sahip olup, hava, su ve hatta bir miktar çimento absorbe edebilirler. Kalıbın absorbsiyonu nedeniyle beton karışım elemanlarından herhangi birisinin beton karışımından uzaklaşması fiziksel özelliklerde değişime neden olacaktır. İlk bakışta renk değişikliği olarak görülen fiziksel değişimde, eğer renk tamamen üniform ise önemli görülmeyebilir. Fakat, bunun gerçekleşmesi çoğu zaman mümkün olmaz. Kalıp yüzeyinin hava absorbe etmesi beton içerisindeki hava boşluklarını azaltabilir.

Betonun kalıba yapışması beton yüzeyinin kalitesini önemli ölçüde etkiler.

Sertleşen betonun kal. yüzeyine yapışma direnci:

  • yüzey malzemesi türü,
  • ayırıcılar,
  • yüzey pürüzlülüğü,
  • beton tip ve kalitesi,
  • beton sıkıştırma tekniği ve süresi,
  • beton kür şartları,

gibi faktörlere bağlıdır.

 

Kaynak

Isıl SUNGUR

ÇİMENTO BAZLI HARÇLARDA ADERANS DAYANIMI VE DURABİLİTEYE ORTAM KOŞULLARININ ETKİSİ

Paylaşmak Güzeldir

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir