İŞ KAZALARININ NEDENLERİ NELERDİR?

İş kazalarının nedenleri nelerdir? İş kazası ne demektir? Unsurları ve örnekleri nelerdir? Engellemek için hangi önlemler alınmalıdır? Riskler nasıl değerlendirilmelidir? Bu yazımızda tüm yönleriyle iş kazalarını ve alınabilecek önlemleri ele aldık.

İş kazalarının nedenleri arasında ilk sırada çalışma ortamlarının yapılacak iş için, uygun koşullarda düzenlenmemiş olması gelmektedir. Uygun eğitim ile çalışanların eğitilmemiş olması, işyeri iç denetim mekanizmasının doğru olarak işlev görmemesi ise iş kazalarının diğer sebepleri arasında yer almaktadır.

İş Kazası Ne Demektir?

iş kazalarının nedenleri
İş kazalarının nedenleri

Çalışma yaşamında iş görenin; yaralanma, engelli kalma veya ölmesine neden olan ve işyerini maddi açıdan zarara uğratan tüm kazalar, iş kazası olarak adlandırılır. İş kazaları, kaza sonucuna ve türüne göre sınıflandırılır.

İş Kazası Unsurları Nelerdir?

Bir olayı “İş Kazası” olarak niteleyebilmek için bazı unsurları barındırıyor olması gereklidir. Bu unsurlar aşağıdaki şekilde sıralanmaktadır;

  • Kazaya uğrayan kişinin sigortalı çalışan olması,
  • Kazaya uğrayan kişinin kaza anında veya sonrasında beden ve ruhsal olarak bir özre uğraması,
  • Yer ve zamansal olarak 5510 nolu kanunun 13. Maddesinde yer alan konulardan birine göre kazaya uğramış olması gereklidir.

En Sık Görülen İş Kazalarının Nedenleri Nelerdir?

En sık görülen iş kazaları
En sık görülen iş kazaları

İş kazalarının nedenleri arasında tedbirsizlikler, dikkatsizlikler ve eğitim yetersizliği nedeniyle oluşan kazalar oldukça önemli bir paya sahiptir. Bu kazanların nedenleri üzerine daha ayrıntılı bilgi sahibi olmamız oluşabilecek kazalara karşı önlem almamızda faydalı olacaktır.

Bu açıdan en sık karşılaşılan iş kazalarının nedenleri üzerine sizlere kapsamlı bir araştırma sunuyoruz.

Düşme, Kayma ve Takılma

En sık görülen iş kazalarının nedenleri arasında ilk sırada düşme, kayma ve takılma sonucu yaşanan kazalar yer almaktadır. Yapılan istatistiki araştırmalara göre bu kazalar, iş gören kişisel yaralanmalarının yaklaşık olarak 1/3’lük kısmını oluşturmaktadır.

Düşme, kayma ve takılma üçlüsünden meydana gelen yaralanmalarda; baş yaralanmaları, kemik kırılmaları ve çatlakları, el bileği ve ayak bileği burkulmaları, kas yırtılmaları, sırt bölgesinde oluşan yaralanmalar ve baş bölgesi yaralanmaları daha fazla olarak görülmektedir.

Düşme ve takılma nedenli yaralanmalar; iş görenin görüş zayıflığından, işyerinin yetersiz aydınlatılmasından, çalışma alanındaki dağınık kablolardan ve yine çalışma ortamındaki yer zeminlerinin işyerine uygun olmayacak şekilde yapılmasından kaynaklanmaktadır.

Kayma nedeniyle olan yaralanmalar ise; işyerindeki yer zeminlerinin ıslak kalması veya yağlanması, kilim ve paspasların kaydırmaz tabanlı olmaması ve hava şartları nedeniyle olmaktadır.

Yangınlar ve Oluşan Patlamalar

İşyerindeki gaz hatlarının hatalı yapılması, binaların yapısal problemleri, boru sistemlerinin hatalı olarak yerleştirilmesi, işyerinin bulunduğu binanın çalışma alanı olarak inşa edilmemesi, yanıcı veya patlayıcı olabilecek malzemelerin doğru şekilde tasnif edilmemiş olması ve depolanmaması, depolama yapılan alanlardaki yangın ve patlama önlemlerinin yetersiz olması, depolarda görevli personelin gerekli kurallara uymaması ve eğitim eksiklikleri nedenleri ile oluşan yangınlar ve patlamalar iş kazalarına neden olabilir.

Patlamalar ve yangınlar ile oluşan yaralanmalar ise 4 tipe ayrılmaktadır. Bunlar;

Birincil Yaralanmalar: Bu tip patlama yaralanmalarında kulaklar, akciğer ve vücut dokuları etkilenir.

İkincil Yaralanmalar: Patlama ve yangınlar nedeniyle etrafa kontrolsüzce dağılan nesnelerden dolayı çevredeki kişilerin yaralanmalarıdır.

Üçüncül Yaralanmalar: Bu yaralanmalarda genelde patlamalar ve yangınlar yüksek enerjiye sahiptir. Etrafta yer alan malzemeler savrulur ve çevresindeki kişiler etkilenir.

Dördüncül Yaralanmalar: Yanıklar, zehirli maddelerin teneffüs edilerek solunum sistemine alınması, ezilmeler şeklinde olan yaralanmalar dördüncül yaralanma olarak adlandırılır.

İş Kazalarının Nedenleri – Araç Kazaları

Küçük araçlarda araç kazaları yaşanabiliyor olsa da kamyon, tır gibi büyük ve tonajlı arabaların olduğu çalışma alanları veya bu arabalar ile yapılan işlerde araç kazaları daha yoğun olarak oluşmaktadır. Ayrıca, büyük tonajlı arabalarla yaşanabilecek kazaların yaralayıcı boyutları da daha fazla olabilir.

Büyük arabalardan herhangi bir nesnenin düşmesi, taşınan ürünlerin çarpıp devrilmesi, devrilmiş aracın altında ezilme veyahut sıkışma sonucu oluşan yaralanmalar veya ölümle sonuçlanabilecek kazalar daha fazla yaşanmaktadır. Sanayi, üretim ve tarım ile ilgili endüstri kollarında bu tip kazalara sıklıkla rastlanır.

Araç kazaları nedeniyle oluşan yaralanmalar, yol çalışmaları sırasında veya işyerinde olabilmektedir. Yol çalışmaları sırasındaki yaralanmalarda bu çalışmayı yapan iş görenlerin gerekli önlemler alınmaması sebebiyle yaşadığı kazalar ve anlık dikkatsiz veya aceleci davranışlar nedeniyle yaşanan kazalar en fazla yaşanan kazalar arasındadır.

İşyerinde yaşanan araç kazaları grubunda ise; araçları kullanan kişilerin veya ekipman operatörlerinin kazaya maruz kalmaları yanında yayalara çarpma sonucu oluşan kazalar da yoğunluktadır.

Hareketli Makinelerin Kullanılması İle Oluşan Kazalar

İşyerinde kullanılan makinelerin türü veya boyutu ne olursa olsun, gerekli güvenlik önlemi alınmadan kullanılmaları, bu makineleri kullanan kişilerin gerekli kullanım eğitimine sahip olmadan makineleri kullanmaları iş kazalarının nedenleri arasındadır.

Örneğin; Tekstil sektöründeki kumaş kesim işinde koruyucu özel alaşımlı çelik kesim eldivenleri kullanılmadan yapılan kesim işlerinde makine kaynaklı yaralanmalar ve hatta kalıcı sakatlıklar oluşması sık görülen iş kazaları arasındadır.

Hareketli makinelerle oluşan iş kazaları yaygın görülme durumunda göre 3 başlık altında toplanabilir. Bunlar; Makinelerin güç iletim sistemleri ile olan yaralanmalar, operasyon noktası kaynaklı yaralanmalar ve diğer hareketli makine parçaları ile olan yaralanmalar şeklinde sıralanmaktadır.

Güç iletim sistemi ile ilgili olan yaralanmalarda volanlar kaynaklı veya kasnaklar kaynaklı yaralanmalar fazladır. Operasyon noktası kaynaklı iş kazaları; kesim makinaları, sıkıştırma ve şekillendirme makinaları kullanım noktalarında yaygın olarak görülen kazalardır.

Fevri ve Aceleci Davranışlar ile İş Kazalarının Nedenleri

İş görenlerin dikkatleri gün içinde farklı nedenlerden dolayı dağılabilir. Yaptığı işe odaklanmakta zorlanabilirler veya ruhen veya bedenen kendilerini çalışmaya uygun hissetmeyebilirler. Veya uzun süreli çalışma gereken durumlarda enerjileri bir süre sonra düşebilir. İfade ettiğimiz bu durumlar aslında iş görenin iş kazalarına maruz kalma risklerini artıran ve iş kazalarının en fazla yaşandığı zamanlardır.

Bedensel yorgunluklar, işin ağır olması, yetersiz aydınlatma koşullarının olması, yüksek gürültü, stresli iş ortamı, yapılacak işin acil yapılması gerektiği konusunda baskı oluşması, aşırı soğuk veya aşırı sıcak iş ortamları, huzursuz çalışma, kimyasal madde grubu işyerlerindeki kullanılan kimyasal maddelere karşı oluşan alerjiler veya alerjik reaksiyonlar iş görenin bedensel enerjisinin düşmesine ve işinin gerektirdiği dikkati işine verememesine kısa anlatımı ile odaklanamamasına neden olur.

Dikkatsizlik, ani hareketler, odaklanamama ve psikolojik nedenler dolayısı ile ihmalkar davranışlar nedeniyle sonucu ölümle sonuçlanan kazaların oranı oldukça yüksektir.

 İş Kazaları Nasıl Önlenir?

İş kazaları nasıl önlenir
İş kazaları nasıl önlenir

İş kazalarını önlemede hem iş görene hem de işverene görevler düşmektedir. Çalışan için doğru çalışma ortamının oluşturulması, eğitim verilmesi ve bu eğitimlerin periyodik olarak gerçekleştirilmesi, mesleki yeterliliği olan ve makine veya araç kullanma gerektiren işler için gerekli sertifika ve belgelere sahip olan personel görevlendirilmesi ve istihdamı yanında, iş güvenliği önlemlerinin yerine getirilmesi, uygulaması ve kontrolü, kanunun gerektirdiği şartlardan biri olan iş güvenliği uzmanı veya uzmanlarının bulundurulması gibi hususlar işverenin sorumluluğu altındadır.

İş gören ise; yaptığı işe uygun eğitimli olmak, işyerinin iş güvenliği tedbirlerine uymak, bu konudaki eğitimlere katılmak, dikkatli olmak ve gelebilecek tehlikelere karşı ihtiyatlı olmak gibi sorumluluklara sahiptir.

İş kazalarının önlenmesi için alınabilecek önlemleri bu kazaların oluşma nedenlerine göre klasifiye etmek gerekir.

Takılma, Kayma ve Düşme Kazalarına Karşı Önlemler

Takılma, Kayma ve Düşme Kazalarına Karşı Önlemler
Takılma, Kayma ve Düşme Kazalarına Karşı Önlemler

Zemin alanlarının temizliğinin doğru ürünler ile yapılması, işyeri zeminlerinin kazayı önleyecek şekilde düzgün olması, iş görenlerin kayma, takılma gibi sorunlar yaşamamaları için doğru ayakkabı seçimleri takılma ve kayma kaynaklı iş kazalarının oluşmasını engelleyebilir.

Yangın ve Oluşan Patlamalar İle İlgili İş Kazalarının Önlenmesi

Personelin tamamının yangın ve patlamalar ile ilgili periyodik önleyici eğitimler almaları bu kazaların önlenmesinde önem taşır. Kişisel koruyucu kıyafet giyilmesi kimyasal grubu işyerleri için zorunludur. İşyerinde acil tahliye planları bulunmalı, işyeri ekipleri oluşturulmalı, herhangi bir acil durumda aranacak yerlerin listesi ve iletişim kanalları listeleri mutlaka kolay ulaşılabilir yerlerde olmalıdır.

Yangın ve patlama riski olan işyerleri risk seviyesi yüksek işyeri grubunda yer aldığı için işyerinde, istihdam edilmesi gereken iş güvenliği uzmanının tehlike sınıfına göre B sınıfı veya A sınıfı İş Güvenliği Uzmanı olması gerekmektedir.

Etkin uyarı sitemleri tehlike riski yüksek işyerlerinde muhakkak yer almalıdır. Bunun yanında tahliye planları oluşturulmalı ve iş güvenliği uzmanı gözetiminde tahliye tatbikatları periyodik olarak çeşitli senaryolar ile oluşturularak iş görenlerin bilgilendirilmeleri gereklidir.

Hareketli Makinelerin Kullanımı Kazalarının Önlenmesi

Hareketli Makinelerin Kullanımı Kazalarının Önlenmesi
Hareketli Makinelerin Kullanımı Kazalarının Önlenmesi

Hareketli makineleri kullanacak personelin eğitimli hatta bu konuda sertifikalı olması, makine üzerindeki tüm parçaların işlevinin ve bu parçalardan hangilerinin tehlike yaratabileceğinin biliniyor olması bu kazaların önlenmesinde etkindir.

İş görene mutlaka koruyucu giysiler temin edilmelidir. İş görenler mutlaka teknik eğitimden ve mesleki eğitimlerden geçmelidir.

İş Kazalarının Nedenleri Arasında Araç Kazalarının Önlenmesi

İş Kazalarının Nedenleri arasında, araç kullanacak personelin araç içi takibinin yapılması önemlidir. Hız kontrol edici cihazlar hız takibinde etkindir. Ulaşım ve araçlar konusunda görev alacak personelin psiko teknik testlerinin yapılmış olması, SRC belgeleri, göz muayeneleri mutlaka istenmelidir. İşyerinde ulaşım ve araç kullanılacaksa örneğin bölümler arası ulaşım sağlanması gereken büyüklükte olan tesislerde mutlaka yaya ve araç yolu ayrımları yapılmalıdır.

İş Kazalarının Önlenmesinde İş Başı Eğitiminin Önemi

İş Kazalarının Önlenmesinde İş Başı Eğitimi
İş Kazalarının Önlenmesinde İş Başı Eğitimi

İş kazalarının nedenleri arasında eğitim eksikliği ilk sıralarda yer alır. Bu eğitim eksikliğinin giderilmesinde iş başı eğitimi denilen modern adı ile oryantasyon eğitimi iş kazalarının önlenmesinde koruyucu etkiye sahiptir.

Yapılan araştırmaların kanıtladığı üzere doğru ve detaylı olarak planlanmış işbaşı eğitimleri özellikle sanayi, üretim gibi sektörlerde iş kazalarının azaltılmasında önemli bir rol üstlenmiştir.

İşyerine yeni başlayacak çalışanın işyeri kuralları, yapılacak işin kapsamı ve bu işi yaparken dikkat etmesi gereken kurallar ve iş yapılış prosedürleri hakkında uzman kişi tarafından bilgilendirilmesi işbaşı eğitiminde verilmelidir. Bu şekilde hem çalışan işyerine kolay adapte olacak hem de yapacağı iş hakkında dikkat etmesi gerekenleri detaylı bir şekilde öğrenmiş olacaktır.

Tüm dünya üzerinde uygulanan işbaşı eğitimlerinin faydaları gün geçtikçe daha fark edilir duruma gelmektedir. Hatta yurtdışında görülen örneklerde işbaşı eğitimleri diğer adı ile oryantasyon eğitimlerinin işe alıştırma olarak ofis içi çalışanlar için de yaygın olarak verildiği görülmektedir.

Oryantasyon eğitimleri sektörel olarak değişkenlik gösterebilmekle beraber teknik eğitimlerde iş görenin bölüm müdürü veya şefi tarafından eğitim verilmesi daha faydalı olmaktadır.

Ofis içi görev alacak kişilerde veya konaklama sektörü gibi hizmet sektörlerinde oryantasyon veya işbaşı eğitimleri yetkin, tecrübeli ve bölüm müdürü tarafından seçilen nihai onayda İnsan Kaynakları Müdürlüğü veya Personel Müdürlüğü tarafından yetkilendirilen tecrübeli çalışanlar tarafından verilebilir. “Buddy Sistemi” olarak çalışma hayatımızda yer alan bu uygulama son derece efektif bir oryantasyon programıdır.

İş Kazalarına Neden Olabilecek Riskler Nasıl Değerlendirilmelidir?

İş Kazalarına Neden Olabilecek Riskler
İş Kazalarına Neden Olabilecek Riskler

İşyeri Risk Değerlendirilmesi adı ile bilinen bu uygulama, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından düzenlenen İş Sağlığı ve İş Güvenliği Yönetmenliği’ ne göre tüm işletmeler için büyüklüğüne veya küçüklüğüne bakılmaksızın zorunlu hale getirilmiştir.

Risk değerlendirmeleri sonucu ortaya çıkan risk noktaları yapısal düzenlemeler gerektiriyorsa bu düzenlemeler işveren tarafından yapılmalıdır. İş görenin risk analizi sonuçları hakkında bilgilendirilmesi ise bir gerekliliktir.

Risk analizleri sonucunda çıkan sonuçlar işyerinde daha güvenli bir çalışma ortamı oluşturulabilmesi için işverenin menfaatine olduğu kadar iş görenin risk noktaları konusunda bilgi sahibi olarak bu noktalarda daha dikkatli olmasını sağlayacağı için iş görenin de menfaatine olmaktadır.

Dünyadaki En Fazla Ölümlü İş Kazaları Kronolojisinden Birkaç Örnek

Konunun ciddiyetinin daha iyi anlaşılması açısından sizlere dünyanın dört bir yanından iş kazası örnekleri sunmak istedik.

  • Manisa Soma maden kazasında yaklaşık olarak 282 kişi hayatını kaybetmiştir. Patlamanın hemen sonrasında bu kaza günümüze değin yaşanan en fazla ölümlü iş kazaları arasında yer almıştır.
  • 1866 yılında Güney Yorkshire, İngiltere’de yaşanan Oaks kömür ocağı kazasında 362 kişi hayatını kaybetmiştir. Bu kazada iki grizu ve kömür tozu patlamasının yaşanması ölüm sayısını artırmıştır. Kaza, 19. Yüzyılda yaşanan en büyük maden faciaları arasında yer almıştır.
  • 1860 yılında Lawrence,Massachusetts’ de yaşanan Pemberton Fabrikası kazasında yapının çökmesi nedeniyle 145 işçi ölmüştür. Yapılan soruşturma ve araştırmalarda fabrikanın inşasında yetersizliklerin çöküşe neden olduğu kanıtlanmıştır.
  • 1906 yılında Fransa’da yaşanan maden kazasında 1099 kişi hayatını kaybetmiştir.
  • Newyork, Greenwich Village’da Triangle Shirtwaist yangınında giysi fabrikasında çalışan 145 işçi hayata veda etmiştir. 1911 yılında yaşanan yangından sonra işçi hakları konusunda tartışmalar yaşanmıştır.
  • Atom bombası patlaması öncesinde en büyük patlama olarak nitelenen Halifax Patlaması 1917 yılında Kanada’da yaşanmıştır. Fransız gemisi Mont Blanc ve Norveç bandrollü geminin çarpışması sonucu Halifax limanında 3000 tona yakın patlayıcı patlamıştır. Kazada 1800 kişi yaşamını yitirmiştir.

İş kazalarının nedenleri incelendiğinde bu kazaların yaklaşık olarak yüzde %98’lik oranı, gerekli tedbirler alındığında önlenebilir kazalardır. Hatta gerekli tedbirlerin alınması ve eğitimlerin artırılması ile çalışma hayatında bu kazaların yaşanması en düşük seviyeye çekilebilir.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ile ilgili diğer yazılarımızı buradan okuyabilirsiniz.

Paylaşmak Güzeldir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir