Güvenlik Önlemleri – Risk Faktörlerinin Belirlenmesi


Kaza Tiplerine Göre Alınacak Temel Güvenlik Önlemleri ( Risk Faktörlerinin Belirlenmesi)

Kaza tiplerine göre alınacak işçi sağlığı ve güvenlik önlemleri (risk faktörlerinin belirlenmesi) aşağıda sıralanmıştır.

İnsan Düşmesine Yönelik Güvenlik Önlemleri

  • Yapı alanındaki tehlikeli kısımların açıkça sınırlandırılması ve buralara görünür şekilde yazılmış uyarı levhaları konulması
  • İskelelerin taşıyabilecekleri maksimum ağırlığın tespit edilmesi ve iskele üzerine bu sınır ağırlığın rahatça görülecek şekilde levhalarla asılması
  • Yüksekliği tabandan itibaren 3 metreyi geçen yerlerde çalışanlara güvenlik kemeri kullandırılması
  • Yapıların düşmeye neden olabilecek kısımlarında korkulukların temin edilmesi
  • İskelelerin sağlam malzemeler kullanılarak kurulması
  • İskele dikmelerinin yeterli ve güvenli bir şekilde, herhangi bir eğilme veya dayanım kaybına sebep olmasının engellenmesi

Elektrik Çarpmasına Yönelik Güvenlik Önlemleri

  • Yapı alanı içindeki elektrik akımı taşıyan kısımların açıkça sınırlandırılması ve uyarı levhalar konularak aydınlatılması
  • Kazı işlerinin yapıldığı yerlerde elektrik kabloları,gaz boruları su yolları ve benzeri tesisatın bulunup bulunmadığının kazı öncesi tespit edilmesi
  • Enerji nakil hatlarına özel aletler kullanılmaksızın dikkatsizlikle dokunulmasının önlenmesi
  • Binaya çekilen hatların özel bir vasıta kullanılmaksızın dokunulmasının engellenmesi
  • Çalışanlara lastik eldiven ve çizme giydirilmesi

Yapı Makinelerinde Ortaya Çıkabilecek Kazalara Yönelik Güvenlik Önlemleri

  • Araçların herhangi bir kazaya neden olmayacak şekilde park etmesi
  • Ekskavatör,buldozer gibi araçların çevresinde çalışma esnasında insan bulundurulmaması
  • Yapılan kazılarda araçların giriş-çıkışı için oluşturulan rampa eğimi 35 dereceden fazla olmaması
  • Kamyon ve benzeri araçların yapı alanına giriş çıkışlarında manevralarının bir gözeticinin kontrolünde yaptırılması 

Şantiye İçi Trafik Kazalarına Yönelik Güvenlik Önlemleri

  • Şantiye içinde trafiğe açık yerlerin kırmızı renkte ışıklandırılması
  • Araçların gerekli güvenlik önlemleri alınmaksızın sürücüsüz bırakılmaması
  • Şantiye büyükse,gidiş geliş için çift şerit yapılarak oluşabilecek olası kazaların önüne geçilmesi

Malzeme Düşmesine Yönelik Önlemler

  • Uyarı levhalarının görülecek yerlerde bulundurulması
  • Malzemelerin gelişi güzel şekilde ortalığa atılmasının engellenmesi
  • Malzeme istifinin standartlara uygun, herhangi bir tehlike oluşturulmadan yapılmasına gösterilen özen
  • Yük taşıyan iskelelerde malzeme düşmesini engellemek üzere, döşeme dış kısmına etek tahtası konulması
  • Gırgır vincinin yeterli güvenlik önlemleri alınarak kullandırılması

Kazı Kenarının Çökmesini Önlemeye Yönelik Önlemler

  • Uyarı levhalarının bulundurulması
  • Yapı alanı çevresinde kazı kenarından itibaren tahta perdeler kullanılarak korkuluklar oluşturulması
  • Kazı işlerinin yukardan aşağıya doğru toprağın dayanıklılığı ile orantılı olarak şev verilmesi suretiyle yapılması
  • Gerekli görüldüğü yerlerde iksa yahut istinat duvarı kullanılarak kazı kenarı çökmesinin engellenmesi

İş Kazalarına Ait Örnekler ve Kazanın Analizi

İş kazalarının analizinin yapılması, kaza nedenlerinin belirlenmesi, kusurlu kişilerin tespiti ve daha sonrası için yapılması gerekenler için çok gerekli bir uygulamadır. Tüm firmalar kendi şantiyelerinde olan kazalar için detaylı analizler yapmalı ve güvenlik sorunlarını belirlemelidirler. Aşağıda bazı iş kazalarında örnekler sunulmuş ve analizleri yüzeysel olarak yapılmıştır. Bu kazalar, İstanbul Adli Ceza Mahkemesi’nde görülen ve İTÜ Yapı İşletmesi Anabilim Dalı tarafından bilirkişi raporları hazırlanan dava dosyalarından alınmıştır.

İnsan Düşmesi

Örnek Olay 1:

3. Katta çalışmakta olan işçi, su tesisatı döşerken binanın arka cephe balkonundan düşerek hayatını kaybetmiştir. Olayda, balkon ve pencereler 90-100 cm örülüdür. Ayrıca inşaatta kazalara ve iş çalışma prensiplerine uygun ikaz levhaları mevcuttur. Kaza saati 14:45 tir .Kaza anında kişi herhangi bir güvenlik ekipmanı kullanmamaktadır. Bu olayla ilgili kaza faktörlerinin incelenmesi:



  1. Balkonun durumu kazaya sebep olacak tarzda değildir.
  2. Düşme kaza çeşididir.
  3. Güvenlik ekipmanı kullanmamak güvensiz durumdur.
  4. Arkayı kontrol etmeden hareket etmesi güvensiz harekettir.

Bu kazadaki en büyük neden, kişinin güvensiz hareketidir. Bu olayda kazazede dikkatsiz ve tedbirsiz hareket etmiştir. Ayrıca işin, fenni yeterliliği bulunan kişilerin teknik gözetimi ve sorumluluğu altında yürütülmemesi de bir başka faktördür.

Örnek Olay 2 :

Dört metre yüksekliğindeki bir inşaat iskelesinde çalışmakta olan iki işçiden biri diğerine görüş açısını kapatmaması için biraz daha yana çekilmesini söyler. İşçi arkasına bakmadan bir iki adım geriler. İskelenin korkuluğu yoktur ve işçi düşerek ayak bileğini kırar.

Bu kazadan sonra ustabaşı (formen) kaza oluş sebebini araştırır ve rapor tutar. Raporda iki işçiyi de suçlamadan tarafsızca ifadeler kullanır ve yukarıda açıklanan kaza faktörlerini göz önünde bulundurarak incelemesini yapar.

Bu olayla ilgili kaza faktörlerinin incelenmesi:

  1. İskelenin durumu kazaya sebep olacak tarzdadır. Yani kaza sebebidir.
  2. Düşme kaza çeşididir.
  3. İskele etrafının korkulukla çevrili olmaması güvensiz durumdur.
  4. Arkayı kontrol etmeden hareket etmesi güvensiz harekettir.

Bu kaza yukarıda açıklandığı şekilde dikkatlice analiz edilecek olursa en büyük sebebin iskele korkuluğunun olmayışı olduğu kolay anlaşılır. Zira eğer OSHA standartlarında belirtildiği gibi yerden en az 3 metre yüksekte çalışılan platformlarda korkuluk yaptırılması kuralına uyulsaydı, işçinin dikkatsizliğine rağmen bu kaza olmayacaktı.

Elektrik Çarpması

Betonarme bina inşaatında, galvaniz su borusunun pencere boşluğundan içeri alınması esnasında borunun bir ucu işçinin elinde, diğer ucu inşaatın önünden geçen yüksek gerilim teline değmesi neticesinde elektrik çarpması meydana gelmiş, işçi ayak yanığı ile yaralanmıştır.

Bu olayda tedbirsiz ve dikkatsiz davranış söz konusudur. İnşaatın önünden geçen yüksek gerilim hattı herhangi bir güvensiz durum teşkil etmez. Ancak işin yapılış şekli güvensizdir. İşçinin bu konudaki eğitimsizliği de kaza faktörlerinden biridir.



Bu olayla ilgili kaza faktörlerinin incelenmesi:

  1. Binanın önünden geçen yüksek gerilim hattı kazaya sebep olmuştur. Ancak herhangi güvensiz bir durum içermemektedir.
  2. Elektrik çarpması kaza çeşididir.
  3. İşin yapılış şekli güvensiz durumdur.
  4. İşçinin tedbirsiz ve bilgisiz davranışı güvensiz harekettir.

Bu kazadaki en büyük neden işçinin eğitimsiz olmasıdır. Her işveren kendi işçisinin güvenliğinden sorumludur. Bu sebeple, işçilerine gerekli eğitimi vermek zorundadır. Şayet kazazede yüksek gerilim hattının tehlike içerdiği konusunda bilgi sahibi edilmiş olsa idi böyle bir kaza meydana gelmezdi. Bu olayda büyük kusur kazazedenindir. Ancak işverenin de kusurlu olduğu bilinmelidir.

Malzeme Çarpması

5. Kata kule vinç yardımı ile kalıp taşınması sırasında, taşınmakta olan kalıbın, aynı katta bulunan kalıba ve demir filizlerine çarpması suretiyle, kalıp kenarına kaynaklı olan takriben 1.5 m. uzunluğundaki 25 kg ağırlığındaki stopen demirini kopararak, aynı anda yerde bulunmakta olan işçinin başına çarparak ölümüne sebebiyet vermiştir.

İnşaat halindeki binanın dış cephelerinde herhangi bir emniyet korkuluğu yoktur. Kazazede olay sırasında baret olmadan çalışmaktadır. Ayrıca baret verildiğine dair zimmet evrakı bulunmamaktadır.

Bu olayla ilgili kaza faktörlerinin incelenmesi:

  1. Vincin emniyetsiz hareketi kaza sebebidir.
  2. Malzeme çarpması kaza çeşididir.
  3. Dış cephenin korkulukla çevrili olmaması, kazazedenin baret takmaması ve emniyetsiz bir yerde çalışması güvensiz durumlardır.
  4. Vinç operatörünün dikkatsiz ve tedbirsiz davranışı güvensiz harekettir.

Bu kazadaki en büyük neden vinç operatörünün tedbirsiz davranışıdır. Ayrıca baret takmayan ve tehlikeli konumda çalışan kazazede de kusurludur. Ancak çalışanın baret takmasından sorumlu kişiler de böyle bir duruma izin vermeleri sebebiyle suçludur.

Malzeme Düşmesi

Toplu konut inşaatının kalorifer ve su tesisatı işini alan taşerona ait işçi, su deposunun kaynak ve inşası işinde çalışan kaynakçıların yanına gelmiş, kaynak yapımını izlediği sırada, su deposu için yapılan parça kaynakları ile oluşan su deposu iskeleti vinç ile kaldırılmaya çalışılmış, ancak vinç mesnedinin zemine batması dolayısıyla su deposu bu işçinin üzerine devrilerek ölümüne sebebiyet vermiştir.

Yapılan çalışma sırasında güvenlik önlemleri alınmamıştır. Su deposunun kaldırılması esnasında olay yerinde işçi çalıştırılmaktadır. Olay yerinde bulunan iskelenin de durumunun iyi olmadığı bilinmektedir. Yağan yağmur sonucu zemin yumuşamış ve mesnedin batmasına sebep olmuştur. Bu konuda da herhangi bir önlem alınmamıştır.

Bu olayla ilgili kaza faktörlerinin incelenmesi:

  1. Vincin mesnedinin sağlamlaştırılmaması kaza sebebidir.
  2. Malzeme düşmesi kaza çeşididir.
  3. Yağmurda yumuşayan zemin, tehlikeli bir şekilde malzeme taşınması ve bu esnada olay yerinde işçilerin çalıştırılması güvensiz durumlardır.
  4. Kazazedenin olay yerinde tedbirsiz davranması ve işi olmadığı halde orada bulunuyor olması güvensiz harekettir.

Bu olaydaki en büyük neden, olay yerindeki gerekli güvenlik önlemleri alınmamasıdır. Dolayısıyla en büyük kusur taşeron firmaya aittir. Her işveren, işyerinde işçilerinin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak, bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlüdür. İşçiler de bu yoldaki usuller ve şartlara uymak zorundadırlar .(iş kanunu madde 73 ). Taşeron firmayı denetlemeyen ana yüklenici firmanın da kusuru vardır. Ayrıca, olay yerinde tedbirsizce hareket eden kazazede de kusurludur.



Şantiye İçi Trafik Kazası

Camii inşaatının ön cephe sıva işlerini yapmakta olan işçi, inşaatın dış cephesinde kurulu makara sistemine bağlı ipin yerdeki ucunu kendi beline bağlamak ve diğer ucuna da harç tenekesini bağlamak ve sokaktan karşıdan karşıya geçmek daha sonra da tenekeyi yukarı çekmek istemiş, sokağı geçmekte iken, yoldan geçen minibüs, çekilen halata çarparak hızla ipi çekmiş, halatın ucundaki işçi aracın sol tarafından, sağına doğru savrulmuş, yolun sağındaki dükkanın camına çarparak yaralanmıştır.

Yapılan çalışma şekli oldukça güvensizdir. İnşaatta herhangi bir güvenlik önlemleri alınmamıştır. Kazazede de herhangi bir güvenlik ekipmanı kullanmamaktadır. Minibüs şoförü de kazazedeyi ikaz ettikten sonra yoluna devam etmiştir. Kazazede bu çalışma şeklini daha önce de yapmıştır.

Bu olayla ilgili kaza faktörlerinin incelenmesi:

  1. Trafiğe açık yolda minibüsün ipe çarpması kaza sebebidir.
  2. Trafik kazası kaza çeşididir.
  3. Yolun ortasında ip geçirme ve herhangi bir güvenlik önlemleri alınmaması, yapıda herhangi bir güvenlik önlemi alınmaması, kişisel koruyucu ekipmanın kullanılmaması güvensiz durumlardır.
  4. Kazazedenin olay yerinde tedbirsiz davranması, işi yapma biçimi, minibüsün de süratli bir şekilde ipe çarpması olması güvensiz harekettir.

Bu olayda en büyük kusur kazazedenindir. Bu şekilde iş yaparak kendi güvenliğini tehlikeye attığı gibi yoldan geçenler için de tehlikeli bir durum oluşturmuştur. Kendisinin usta olduğu, yaptığı iş hususunda deneyimli olduğu da düşünüldüğünde, böylesi bir tehlikeli duruma sebebiyet vermemesi beklenirdi. Ancak burada işveren de kusurludur. Hiçbir güvenlik önlemleri almamakla birlikte, bu şekilde iş yaptığını bildiği halde kazazedeyi uyarmamıştır. Ayrıca minibüs şoförünün de her koşulda hızını yavaşlatıp, dikkatli bir şekilde geçmesi gerekirdi.

Kazı Kenarının Çökmesi

Otoyol inşaatında viyadükün 25 x 13 x 4,5 m ebadındaki temel kazısının bir kısmı göçmüş, bu göçme olayı sırasında temele grobeton dökme işinde çalışan işçilerden ikisi göçük altında kalmışlardır. İşçilerden biri kaza sonucu yaşamını yitirmiş, diğeri ise tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirmiştir.

Kazı 12,15 x 25 m ebadında projelendirilmiştir. Kazı yüksekliği ise 4.5 m ile 6.00 m arasında değişmektedir. Kazısı yapılan toprak sert ve sağlamdır, ancak üstten itibaren 1 m. aşağı kısımda değişken ebatlarda kum-çakıl malzeme mevcuttur. Kazı kenarlarına iksa veya pamplaj yapılmamıştır. Ayrıca kepçenin giriş ve çıkış kısmı haricinde hiçbir kısma şev yapılmamıştır. Göçen kısmın yakınında yüklenici firmaya ait çelik kalıplar istiflenmiştir.

Bu olayla ilgili kaza faktörlerinin incelenmesi:

  1. Kazının standartlara uygun olmayarak emniyetsiz bir şekilde yapılması kazaya sebep olmuştur.
  2. Kazı kenarının çökmesi kaza çeşididir.
  3. Yüksekliği fazla olan kazı yapılırken iksa veya pamplaj kullanılmamıştır. Bu durumda kazının belirli bir eğimde yapılması gereklidir. Yani şev de yapılmamıştır. Bütün bunlar güvensiz durumu oluşturmaktadır.
  4. İşçinin kendi can güvenliklerini tehlikeye atacak biçimde çalışmaları güvensiz harekettir.

Bu olaydaki en büyük etken yapılan çalışmanın güvensiz olmasıdır. Bu şekilde kazı yapılmasına izin verilmemelidir. Bu durumda kazada en fazla kusurlu kişi şantiye şefidir. Şantiye şefi, şantiyenin tüm organizasyonundan sorumlu kişidir ve bu durumda kazı yaptırmaması gerekir. Emniyetsiz çalışma ortamında bulunan saha mühendisleri de kusurludur. Ayrıca kazazedeler de güvensiz çalışmalarından ötürü kusurludurlar.

Burada yapılan kaza analizleri oldukça yüzeysel olarak yapılmıştır. Kaza analizleri kazadan hemen sonra şantiye sorumluları tarafından detaylı bir şekilde yapılmalıdır. Kazadan hemen sonra zaman kaybedilmeden kazanın meydana geliş şekli Öğrenilmeli, görgü tanıkları ile konuşulmalı, şantiyedeki güvensiz durumlar ve çalışanlardan kaynaklanan güvensiz davranışlar belirlenmelidir. Bu belirlemelerin bir arada değerlendirilmesi ile sonuçlan daha gerçekçi olan bir analize ulaşmak mümkün olur.

 



iş güvenliği kategorisi

Kaynak: İnş. Müh. Onur YETKİN – ŞANTİYELERİN İŞ GÜVENLİĞİ PERFORMANS ANALİZİ

Cevap Bırakın